Trenbolonenanthaat en de mannelijke vruchtbaarheid

Trenbolonenanthaat is nooit geregistreerd als geneesmiddel voor de mens, en er is dan ook geen klinisch onderzoek over de vruchtbaarheid dat specifiek deze ester betreft. Het werkingsmechanisme van trenbolon als krachtig androgeen is echter goed bekend, en de gevolgen van anabole steroïden voor het voortplantingssysteem van de man zijn in tientallen studies beschreven. De redactie heeft verzameld wat de wetenschap weet over de invloed op de spermatogenese en de kans op herstel.

Waarom androgenen de spermatogenese «uitschakelen»

De productie van zaadcellen wordt gereguleerd door de as «hypothalamus - hypofyse - teelballen». De hypothalamus geeft in pulsen gonadoreline af, waarop de hypofyse het luteïniserend (LH) en het follikelstimulerend hormoon (FSH) synthetiseert. LH zet de Leydig-cellen aan tot de productie van testosteron, en FSH ondersteunt samen met een zeer hoge testosteronconcentratie binnen de teelbal de werking van de Sertoli-cellen, die de zaadcellen «opkweken».

Het kernpunt is dat voor de spermatogenese juist het intratesticulaire testosteron nodig is, waarvan de concentratie tientallen keren hoger is dan in het bloed. Een van buitenaf toegediend, exogeen androgeen verhoogt de hormoonspiegel in het bloed, maar kan zo'n lokale concentratie in de teelbal niet nabootsen. Integendeel, het signaleert de hersenen dat er voldoende androgenen zijn.

Als reactie treedt de negatieve terugkoppeling in werking: de hypothalamus en de hypofyse verminderen de afgifte van gonadoreline, LH en FSH. Zonder gonadotrofinen daalt het eigen testosteron in de teelballen, verliezen de Sertoli-cellen hun stimulatie en vertraagt de spermatogenese scherp, tot aan een volledige stilstand toe, de azoöspermie.

Dit mechanisme is zo voorspelbaar dat de Wereldgezondheidsorganisatie in de jaren negentig injecties met testosteronenanthaat als mannelijk voorbehoedsmiddel onderzocht. Bij veel vrijwilligers daalde de concentratie zaadcellen binnen enkele maanden tot nul. Onvruchtbaarheid bij androgeengebruik is dus geen zeldzame bijwerking, maar een wetmatig farmacologisch gevolg.

Kenmerken van trenbolon in de context van vruchtbaarheid

Trenbolon is een synthetisch derivaat van nandrolon (19-nortestosteron) met drie dubbele bindingen in de steroïdkern. Het bindt zeer sterk aan de androgeenreceptor en vertoont in experimenten ook affiniteit voor de progesteronreceptor. Beide eigenschappen versterken de remming van de hypofyse, dus de onderdrukking van gonadotrofinen bij het gebruik ervan is naar verwachting diep.

In tegenstelling tot testosteron wordt trenbolon niet door aromatase omgezet in estradiol. Tegelijk kan door de onderdrukking van het eigen testosteron de estradiolspiegel bij de man dalen. Oestrogenen zijn betrokken bij de regulatie van het libido en de erectiele functie, en daardoor beschrijven sommige gebruikers seksuele stoornissen die niet altijd met het middel in verband worden gebracht.

De enanthaatester zorgt voor een langzame afgifte van de werkzame stof uit het oliedepot. Voor de vruchtbaarheid betekent dit dat trenbolon na de laatste injectie nog geruime tijd in het bloed circuleert en de as blijft remmen. Er zijn geen precieze farmacokinetische gegevens voor de mens, omdat het middel geen officiële klinische proeven heeft doorlopen.

Het is belangrijk dat trenbolon vrijwel altijd niet geïsoleerd wordt gebruikt, maar samen met andere androgenen. In zo'n situatie is het onmogelijk de bijdrage van een concrete stof te onderscheiden, en onderzoekers beoordelen de gezamenlijke invloed van «anabole steroïden» in het algemeen. Daarom berusten de meeste conclusies in dit artikel op gegevens over de klasse van de AAS, en niet op specifiek onderzoek naar de enanthaatester.

Wat onderzoek onder AAS-gebruikers laat zien

Het systematisch overzicht en de meta-analyse van Christou en co-auteurs (2017) vatten de gegevens samen over de toestand van het voortplantingssysteem van sporters en amateurs die anabole steroïden gebruikten. De auteurs bevestigden: tijdens het gebruik dalen de LH- en FSH-spiegels aanzienlijk en verslechteren de spermaparameters. Na het staken verbeterden de waarden bij velen geleidelijk, maar langzaam en niet bij iedereen.

Het overzicht van Rahnema en co-auteurs (2014) beschrijft «AAS-geïnduceerd hypogonadisme» als een apart klinisch probleem. De auteurs wijzen erop dat een aanzienlijk deel van de jonge mannen met diep hypogonadisme en onvruchtbaarheid steroïdengebruik in de voorgeschiedenis had. Vaak melden patiënten dit niet aan de arts, wat de diagnose bemoeilijkt.

Onderzoek van Kanayama en co-auteurs (2015) toonde aan dat bij een deel van de voormalige gebruikers de tekenen van hypogonadisme maanden en zelfs jaren na het staken bleven bestaan. Het risico was hoger bij degenen die de middelen lang en in grote hoeveelheden gebruikten.

Het werk van Shankara-Narayana en co-auteurs (2020) volgde voormalige androgeengebruikers na het staken en liet zien dat het herstel van de voortplantingsfuncties een langdurig proces is dat afhangt van de duur van het voorafgaande gebruik. Dit komt overeen met de gegevens van andere groepen en met de ervaring van andrologen.

Herstel: waarvan de prognose afhangt

De prognose voor het herstel van de vruchtbaarheid is individueel. Onderzoek wijst op enkele factoren die samenhangen met een langzamere terugkeer van de spermatogenese. Geen ervan geeft een honderd procent garantie in de ene of de andere richting, maar ze helpen de arts de situatie te beoordelen.

• Totale duur van het gebruik- hoe langer de as onderdrukt is geweest, des te langzamer ze «ontwaakt».
• Aantal en verscheidenheid van de middelen- de combinatie van verschillende androgenen verdiept de suppressie.
• Leeftijd- met de leeftijd neemt de reserve van de teelballen van nature af.
• Uitgangstoestand- vóór de aanvang bestaande vruchtbaarheidsproblemen (varicocèle, doorgemaakte infecties) verslechteren de prognose.
• Langwerkende esters- het middel blijft na de laatste injectie lang in het lichaam.

Pogingen om het hormoonsysteem op eigen houtje te «herstarten» komen in de sportwereld veel voor, maar ze vervangen geen medische aanpak. Er bestaan geneesmiddelen die andrologen gebruiken om de spermatogenese te herstellen, maar de keuze, de doses en de duur van de behandeling worden pas na onderzoek bepaald. De redactie noemt bewust geen enkel schema.

Een deel van de mannen merkt dat de spermakwaliteit zelfs na normalisering van het testosteron in het bloed nog enige tijd verlaagd blijft. Dat komt doordat een volledige cyclus van de spermatogenese ongeveer 70-75 dagen duurt, zodat het resultaat van welke verandering dan ook pas na enkele maanden in het spermogram zichtbaar is.

Als een paar een kind wil, raden artsen aan een bezoek aan de androloog niet uit te stellen. Bij langdurige azoöspermie kunnen methoden van geassisteerde voortplantingstechnieken worden besproken, waaronder het chirurgisch verkrijgen van zaadcellen, maar dat zijn uiterste opties die men liever niet zover laat komen.

Onderzoek bij kinderwens

Het basisonderzoek is het spermogram, dat wordt beoordeeld volgens de criteria van het laboratoriumhandboek van de WHO (6e editie, 2021). Eén analyse is niet voldoende: vanwege de natuurlijke variabiliteit worden er doorgaans ten minste twee onderzoeken met een tussenpoos van enkele weken gedaan.

Het hormonale panel omvat LH, FSH, totaal testosteron, het geslachtshormoonbindend globuline (SHBG), estradiol en prolactine. Lage LH en FSH samen met een laag testosteron wijzen op een secundair (hypofysair) karakter van de stoornissen, wat typisch is voor de gevolgen van AAS.

De arts kan ook een echografie van het scrotum aanvragen, het volume van de teelballen beoordelen en indien nodig inhibine B onderzoeken als marker voor de werking van de Sertoli-cellen. Het is belangrijk eerlijk te vertellen over het gebruik van de middelen: zonder die informatie kan de arts naar andere oorzaken zoeken en tijd verliezen.

De klinische richtlijn van de Endocrine Society (2018) benadrukt afzonderlijk dat testosterontherapie niet moet worden voorgeschreven aan mannen die op korte termijn een kind willen verwekken, juist vanwege de onderdrukking van de spermatogenese. Deze logica geldt des te meer voor supra-fysiologische androgenen, waartoe trenbolon behoort.

Conclusies van de redactie

Trenbolonenanthaat onderdrukt, net als andere krachtige androgenen, wetmatig de productie van gonadotrofinen en, als gevolg daarvan, de spermatogenese. Dat is geen zeldzame «individuele reactie», maar een rechtstreeks gevolg van de fysiologie van de hormonale regulatie.

Herstel na het staken is mogelijk, maar duurt vaak maanden, en bij een deel van de mannen loopt het aanzienlijk langer uit. De prognose is slechter bij langdurig gebruik, de combinatie van verschillende middelen en een hogere leeftijd.

De enige betrouwbare manier om de toestand te beoordelen is een onderzoek bij de androloog met een spermogram en een hormonaal panel. Eigen experimenten met «herstellende» middelen kunnen de diagnose alleen maar bemoeilijken.

We raden je ook aan onze artikelen te lezen: «Trenbolonenanthaat en de prostaat: wat onderzoek zegt», «Herstel van het lichaam na het gebruik van Trenbolonenanthaat» en «Metabolieten van Trenbolonenanthaat: hoe het lichaam het middel afbreekt».

Literatuurlijst

1. Christou MA, Christou PA, Markozannes G, et al. Effects of anabolic androgenic steroids on the reproductive system of athletes and recreational users: a systematic review and meta-analysis. Sports Med. 2017;47(9):1869–1883.
2. Rahnema CD, Lipshultz LI, Crosnoe LE, et al. Anabolic steroid-induced hypogonadism: diagnosis and treatment. Fertil Steril. 2014;101(5):1271–1279.
3. Kanayama G, Hudson JI, DeLuca J, et al. Prolonged hypogonadism in males following withdrawal from anabolic-androgenic steroids: an under-recognized problem. Addiction. 2015;110(5):823–831.
4. Shankara-Narayana N, Yu C, Savkovic S, et al. Rate and extent of recovery from reproductive and cardiac dysfunction due to androgen abuse in men. J Clin Endocrinol Metab. 2020;105(6):1827–1839.
5. Bhasin S, Brito JP, Cunningham GR, et al. Testosterone therapy in men with hypogonadism: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2018;103(5):1715–1744.
6. World Health Organization. WHO laboratory manual for the examination and processing of human semen. 6th ed. Geneva: WHO; 2021.
7. Yarrow JF, McCoy SC, Borst SE. Tissue selectivity and potential clinical applications of trenbolone (17β-hydroxyestra-4,9,11-trien-3-one): a potent anabolic steroid with reduced androgenic and estrogenic activity. Steroids. 2010;75(6):377–389.