Wie Psyllium niet mag gebruiken

Psyllium is vrij verkrijgbaar en wordt gezien als «gewoon vezels», en daarom denken mensen zelden na over de contra-indicaties ervan. Ondertussen bevatten de bijsluiters van preparaten met psylliumvezels een duidelijke lijst van aandoeningen waarbij het niet mag worden gebruikt, en een nog langere lijst van situaties die overleg met een arts vereisen. De redactie heeft deze beperkingen op een rij gezet en uitgelegd waarom ze bestaan.

Waarom «gewone vezels» contra-indicaties hebben

De meeste beperkingen voor psyllium houden geen verband met chemische toxiciteit, maar met de fysieke eigenschap ervan: het vermogen water te binden en een volumineuze gel te vormen. In een gezond spijsverteringskanaal is dat nuttig: de gel verzacht de ontlasting en vergemakkelijkt de doorgang ervan. Maar daar waar het lumen van de darm of de slokdarm vernauwd is of de doorstroming van de inhoud verstoord is, kan het extra volume de situatie verergeren.

De tweede groep beperkingen betreft immuunreacties: de eiwitcomponenten van de vezels kunnen allergie veroorzaken. De derde betreft interacties: de gel verandert de opnamesnelheid van geneesmiddelen en glucose, wat van belang is voor mensen met chronische aandoeningen.

De monografie van het Europees Geneesmiddelenbureau over de zaadvliezen van Plantago ovata (vlozaad) en de FDA-eisen voor de etikettering van gelvormende vezels weerspiegelen juist deze drie groepen risico's. Ze zijn het waard om te kennen voor iedereen die psyllium koopt, ook als voedingssupplement.

Hieronder hebben we de beperkingen verdeeld in absolute contra-indicaties, waarbij psyllium moet worden vermeden, en relatieve, waarbij gebruik alleen mogelijk is na overleg met een arts en onder controle.

Absolute contra-indicaties

Deze aandoeningen sluiten het op eigen houtje gebruiken van psyllium uit. Als een daarvan bij je aanwezig is of wordt vermoed, neemt alleen een arts de beslissing over vezels.

De etiketteringsregels van de FDA eisen uitdrukkelijk te vermelden dat mensen met slikproblemen geen gelvormende vezels mogen gebruiken, en ook dat gebruik zonder voldoende vocht verstikking kan veroorzaken. Deze eis geldt voor poeders, capsules en tabletten.

Afzonderlijk verdienen mensen vermelding die onlangs een operatie aan de buikorganen hebben ondergaan. Na ingrepen zijn verklevingen en een tijdelijke verstoring van de darmmotoriek mogelijk, en daarom moet het opnemen van vezels in het voedingspatroon door een chirurg of gastro-enteroloog worden begeleid.

Ook is het gebruik van psyllium 's nachts in liggende houding gecontra-indiceerd voor mensen met uitgesproken reflux of een hiatushernia, tenzij een arts een andere aanbeveling heeft gegeven.

Wanneer overleg met een arts nodig is

Er bestaat een aantal aandoeningen waarbij psyllium niet verboden is, maar het gebruik ervan het best met een arts wordt afgestemd en waarbij mogelijk een andere behandeling moet worden aangepast. De belangrijkste daarvan is diabetes mellitus, vooral op insuline of op middelen die de secretie ervan stimuleren.

De meta-analyse van Gibb en co-auteurs (2015) toonde aan dat psyllium de nuchtere glucose en het geglyceerde hemoglobine verlaagt, juist bij mensen met een verstoorde glykemiecontrole. Bij bloedsuikerverlagende therapie verhoogt dat theoretisch het risico op hypoglykemie, en daarom kan een arts de doses van de geneesmiddelen wijzigen of frequentere controle van de glucose aanbevelen.

• Diabetes mellitusop insuline of sulfonylureumderivaten.
• Voortdurend gebruik van geneesmiddelen met een smalle therapeutische breedte- lithiumpreparaten, anti-epileptica, hartglycosiden enzovoort.
• Vochtbeperkingop voorschrift van een arts, bij ernstig hart- of nierfalen; het gebruik van psyllium vereist voldoende drinken, wat kan botsen met het regime.
• Chronische inflammatoire darmziekten, vooral met stricturen.
• Hoge leeftijd, weinig beweging, bedlegerigheid- hoger risico op fecale impactie.
• Fenylketonurie- vanwege aspartaam in sommige gearomatiseerde mengsels.

Mensen met het prikkelbaredarmsyndroom helpt psyllium vaak (dit is weerspiegeld in de aanbevelingen van het American College of Gastroenterology, 2018), maar de reactie is individueel. Begin het best met minimale doses en bespreek het plan met een arts.

Bijzondere groepen: kinderen, zwangeren, ouderen

Voor kinderen bepaalt de kinderarts de dosering en de wenselijkheid van het gebruik van psyllium. Kinderen hebben vaker moeite om ineens een vol glas vocht te drinken, en het risico op verstikking bij onvoldoende verdunning is voor hen bijzonder van belang. Kinderen op eigen houtje volwassenporties geven is ontoelaatbaar.

Tijdens de zwangerschap komt verstopping vaak voor, en volumevergrotende laxeermiddelen, waartoe psyllium behoort, worden doorgaans beschouwd als een van de veiligste opties, omdat de vezel vrijwel niet wordt opgenomen. Toch moet de beslissing over het gebruik van welke middelen dan ook tijdens de zwangerschap en de borstvoeding worden afgestemd met de arts die de zwangerschap begeleidt.

Bij ouderen komen slikstoornissen, een verminderd dorstgevoel en het gelijktijdig gebruik van veel geneesmiddelen vaker voor. Alle drie de factoren verhogen de risico's van psyllium, en daarom zijn voor deze groep de controle van het vocht en het spreiden van de geneesmiddelinname in de tijd bijzonder belangrijk.

Voor sporters zijn er geen bijzondere contra-indicaties, maar men moet denken aan de beperking van vezels vóór wedstrijden en aan voldoende hydratatie in periodes van intensieve training.

Wanneer je het gebruik onmiddellijk moet staken

Zelfs als er geen contra-indicaties waren, kunnen tijdens het gebruik symptomen optreden die vereisen dat je stopt en hulp inroept. De belangrijkste daarvan zijn pijn op de borst, een gevoel van een «prop» of vastzitten na het slikken, en bemoeilijkte ademhaling.

Andere alarmerende tekenen: sterke of toenemende buikpijn, opgeblazenheid zonder afgang van gassen en ontlasting, braken. Ze kunnen wijzen op een darmobstructie en vereisen spoedeisende medische hulp.

Huiduitslag, jeuk, zwelling van gezicht of lippen, een piepende ademhaling zijn tekenen van een allergische reactie. Er zijn gevallen van anafylaxie op psyllium beschreven, overwegend bij mensen die eerder gesensibiliseerd waren door beroepsmatig contact met het poeder (Vaswani et al., 1996).

Ook is het goed een arts te raadplegen als de verstopping binnen een week gebruik niet verdwijnt of als er bloed in de ontlasting, onverklaarbaar gewichtsverlies of nachtelijke symptomen optreden. Psyllium kan de oorzaak van zulke aandoeningen maskeren, maar niet behandelen.

Conclusies van de redactie

De absolute contra-indicaties voor psyllium houden overwegend verband met mechanische risico's: obstructie, vernauwing van het maag-darmkanaal, slikstoornissen, en met allergie voor de vezels.

Diabetes op bloedsuikerverlagende therapie, voortdurend geneesmiddelengebruik, vochtbeperking, kinder- en hoge leeftijd, zwangerschap zijn situaties waarin gebruik alleen mogelijk is na overleg met een arts.

Alarmerende symptomen tijdens het gebruik - pijn op de borst of in de buik, bemoeilijkt slikken of ademen - zijn een grond om het gebruik onmiddellijk te staken en hulp in te roepen.

We raden je ook aan onze artikelen te lezen: «Bijwerkingen van Psyllium», «Hoe je Psyllium moet innemen: dosering, tijdstip, duur» en «Psyllium: wat het is en hoe het werkt».

Literatuurlijst

1. European Medicines Agency, Committee on Herbal Medicinal Products. Community herbal monograph on Plantago ovata Forssk., seminis tegumentum (Ispaghula husk). London: EMA.
2. U.S. Food and Drug Administration. 21 CFR 201.319 — Specific labeling requirements: water-soluble gums, hydrophilic gums, and hydrophilic mucilloids.
3. Gibb RD, McRorie JW Jr, Russell DA, et al. Psyllium fiber improves glycemic control proportional to loss of glycemic control. Am J Clin Nutr. 2015;102(6):1604–1614.
4. Vaswani SK, Hamilton RG, Valentine MD, Adkinson NF Jr. Psyllium laxative-induced anaphylaxis, asthma, and rhinitis. Allergy. 1996;51(4):266–268.
5. Ford AC, Moayyedi P, Chey WD, et al. American College of Gastroenterology monograph on management of irritable bowel syndrome. Am J Gastroenterol. 2018;113(Suppl 2):1–18.
6. McRorie JW Jr, McKeown NM. Understanding the physics of functional fibers in the gastrointestinal tract: an evidence-based approach to resolving enduring misconceptions about insoluble and soluble fiber. J Acad Nutr Diet. 2017;117(2):251–264.